Skip links

Main navigation

LIBRA TË RINJ
Vepra shkencore e Norbert Jokl në fushën e studimeve mbi gjuhën shqipe ka tematikë më të gjerë se e pararendësve. Ajo rrok historinë e periudhave të kaluara të gjuhës e zbret gjer në shkallën moderne. Edhe në tematikë ajo paraqet diçka tërësore, një sistem në vetvete. Ai ndërmori gjurmime të thelluara në fonetikë, morfologji, leksik, etimologji, histori gjuhësore, dialektologji, si dhe në zhvillimin e shqipes si gjuhë shkrimi dhe si gjuhë letrare. Ndjekës i metodës "fjalët dhe sendet", ai u nis nga rrethanat e brendshme të shqipes, pra nga brenda jashtë e jo nga jashtë brenda. Jokli zgjeroi e thelloi qenësisht njohjen gjuhësore të shqipes me botimet e tij. 
Shënime nga bodrumi u botua për herë të parë në janar të vitit 1864, në stinën më të errët të karrierës së Fjodor Dostojevskit. I shkruar si një ndër të parat romane të autorit, libri vjen gati si doracak i krejt filozofisë së tij duke u bërë kësisoj vepra që do t’i hapë rrugë romaneve të mëdha të mëvonshme, si Idjoti, Krim dhe Ndëshkim apo Vëllezërit Karamazov. Në një parathënie kushtuar librit Alberto Moravia shkruan: “Në Shënime nga bodrumi, prapa historisë së një neuroze, mund të rindërtohet lehtësisht historia e transformimit të neurozës vetë në roman. Hyrja e gjatë, por jo e tejzgjatur, psiko-ideologjike e veprës, e cila i qëndron si premisë ngjarjes së pjesës së dytë, rrëfen në fakt një tjetër histori, atë të artistit në luftë të vazhdueshme me subjektin e tij. Si Pirandelo tek Gjashtë personazhe në kërkim të autorit, Dostojevski na rrëfen se misteri i vërtetë nuk qëndron tek protagonisti aq sa tek autori, i cili nga kompleksiteti i ndyrë "nëntokësor" ka ditur t’u japë jetë personazheve të paharrueshëm dhe të një misteri Rembrandian, të tillë si "unë", Liza, Apolloni apo ish shokët e klasës. Fuqia e Shënime nga bodrumi buron kryesisht nga analiza që i bën frymëzimit artistik; nga ravijëzimi i autorit dhe marrëdhënies së tij me subjektin prapa protagonistit dhe raporteve që ky i fundit ndërton me personazhet e tjerë.”
Kjo ese e gjatë e autores së madhe angleze është kthyer tashmë në një tekst referencë të literaturës feministe. Woolf përcjell idenë se “seksi i dytë”, si do ta quajë më vonë Simone de Beauvoir gjysmën e njerëzimit, pra gjininë femërore, është i aftë njësoj si gjysma tjetër të përftojë art e letërsi, po të ketë kushtet e duhura të shkollimit e të punës. Pra nëse do të ketë një dhomë më vete si dhe të ardhura të mjaftueshme për të qenë e pavarur dhe e lirë. Romanciere, eseiste, feministe e moderniste, një nga themelueset e Grupit të Bloomsburyt, Virginia Woolf është një nga intelektualet më ndikuese të shekullit XX.
Fillimet e studimeve të tij Çabej i nisi me botën e arbëreshëve të Italisë, në vitin 1932, kur punoi temën e doktoratës, me titull “Italoalbanische Studien” (Studime italoshqiptare), të cilën e mbrojti në Universitetin e Vjenës. Njohja qysh herët me botën arbëreshe e shenjoi për jetë djaloshin Çabej, sepse i dha të kuptojë rëndësinë e pamatë që ka hulumtimi i diasporës në studimet shqiptare. Për të shkruar doktoratën, Çabej i ri shkoi fizikisht në gjirin e arbëreshëve të Siqelisë, në Horë të Arbëreshëve, afër Palermos (Piana degli Albanesi, atëherë Piana dei Greci), ku voli lëndë të gjallë e ku njohu nga afër këtë botë unike. Tema arbëreshe përgjithësisht dhe e arbëreshëve t’Italisë posaçërisht mbeti pareshtur një pikë referimi në veprën e tij. Temë së cilës iu kthye rregullisht gjatë gjithë dekadave të punës së vet studimore. Në këtë libër përfshihen thuajse krejt studimet e Çabejt përmbi botën e arbëreshëve t’ Italisë – shkruar gjatë disa dhjetëvjeçarëve – me përjashtim të studimit të gjatë të doktoratës.
Libra